źródło: Wikipedia, Św. Stanisław, obraz z XVI w.
  • 7 maja 2016
  • komentarzy
  • 4616 osób przeczytało
  • to!

Św. Stanisław

Joanna Maryon-Golonka

Pochodzenie i data urodzin św. Stanisława nie są znane ale według tradycji uznaje się, że urodził się 26 lipca 1030 r. w Szczepanowie. Był jedynym synem Wielisława i Bogny, którzy wywodzili się z ruskiej książęcej rodziny Rurykowiczów, jaka w średniowieczu sprawowała władzę na Rusi, byli także spokrewnieni z Bolesławem Śmiałym (Szczodrym). Wielisław był zamożnym rycerzem i posiadał dobra ziemskie w Szczepanowie i Rabie (Rabka).

Stanisław był starannie wykształcony, uczył się najpierw w gnieźnieńskiej szkole katedralnej, a w późniejszym czasie we Francji lub w Belgii w Liège. Po powrocie do Polski zasłynął jako kaznodzieja i misjonarz Małopolski. Pracował także w kancelarii panującego ówcześnie biskupa krakowskiego Lamberta. Ten, widząc zdolności i gorliwość Stanisława, wyznaczył go na swego następcę. Po śmierci biskupa to właśnie Stanisław został wybrany na ordynariusza diecezji krakowskiej, a w 1072 r. za zgodą księcia Bolesława Szczodrego został konsekrowany. Okres pasterzowania Stanisława jako biskupa zaliczany jest do najświetniejszych pod panowaniem Piastów. Sprowadził on do Polski legatów rzymskich, wskrzesił i zorganizował od nowa metropolię gnieźnieńską, podjął działania mające na celu koronowanie Bolesława Szczodrego. Ponieważ sam był misjonarzem zależało mu na szerzeniu wiary chrześcijańskiej w ówczesnej Polsce, biskup wspierał zatem powstawanie i umacnianie klasztorów benedyktyńskich, stanowiących ważne ośrodki ewangelizacyjne.

Biograf Stanisława, Wincenty z Kielczy, nie zdołał ustalić prawie żadnych faktów z życia przyszłego świętego, przywoływał jedynie cechy jego charakteru takie jak miłosierdzie, skromność, pracowitość, pilność, autorytet. W niewyjaśnionych do dziś okolicznościach między królem Bolesławem Śmiałym, a biskupem Stanisławem doszło do ostrego konfliktu. Początkowo nic nie zapowiadało, że te dwie osoby mogą się tak poróżnić. Byli ze sobą spokrewnieni, to Bolesław wyraził zgodę na objęcie sakry biskupiej w Krakowie przez Stanisława, z kolei ten zabiegał o koronację dla Bolesława, co miało miejsce 25 grudnia 1076 r. Wtedy to w obecności Stanisława i wszystkich polskich biskupów, Bolesław Śmiały został koronowany na króla Polski.

Jednakże trzy lata później biskup krakowski został skazany przez króla na śmierć. Wyrok wykonano 11 kwietnia lub 8 maja 1079 r. Jest to jedyna w miarę precyzyjna data w kalendarium życia św. Stanisława. Męczeńska śmierć biskupa stała się sygnałem do buntu wśród możnowładców i wygnania króla. Władzę w Polsce objął młodszy brat Bolesława – Władysław Herman. Natomiast Bolesław uciekł do dzisiejszej Austrii, gdzie zmarł jako pokutnik.

Jest kilka teorii dotyczących konfliktu Stanisława z królem. Według tradycji, bezpośrednim powodem sporu było to, że Stanisław bezskutecznie upominał Bolesława za niewłaściwe postępowanie wobec poddanych oraz za publiczne powodowanie zgorszenia. Bolesław przez siedem lat prowadził wojnę na Rusi, co spowodowało rozprzężenie wśród warstw rycerskich i możnowładczych i niewierność żon rycerzy, którzy brali udział w wyprawie Bolesława. Gdy wiadomości te dotarły do wojska królewskiego, rycerze, nie czekając na pozwolenie króla, ruszyli do domów, aby przywrócić tam porządek. Rozzłoszczony król rozpoczął po powrocie do kraju krwawą zemstę na rycerzach i ich niewiernych małżonkach. Spotkało się to z ostrym sprzeciwem biskupa, który chcąc zapobiec dalszej rzezi, zagroził królowi nałożeniem na niego klątwy. Nie można jasno stwierdzić czy należy to rozumieć jako zagrożenie ekskomuniką, czy jej rzucenie, przyjmuje się jednak raczej tę pierwszą ewentualność. Następnie Stanisław podważył i uraził autorytet króla, ponieważ nie stawił się przed sądem królewskim, na którym zarzucono mu zdradę. Biskup nie mógł stawić się na sądzie ponieważ zabraniało mu tego prawo kanoniczne. Został więc bezprawnie i zaocznie skazany na śmierć.

Kult świętego Stanisława rozpoczął się z chwilą przeniesienia jego relikwii do katedry wawelskiej w 1088 r., czyli jeszcze za życia Władysława Hermana, brata królewskiego. Po rozbiciu dzielnicowym, powstała legenda jakoby podział kraju był karą za zabicie i poćwiartowanie Stanisława, kraj miał rozpaść się na kawałki tak samo jak członki biskupa. Ale ponieważ Stanisław jest patronem zjednoczenia, oczekiwano cudu za jego wstawiennictwem. I faktycznie kult św. Stanisława odegrał pierwszorzędną rolę w zjednoczeniu rozbitej na dzielnice Polski, co przyczyniło się do scentralizowania władzy.

Starania o rozpoczęcie procesu kanonizacyjnego rozpoczęto pod wpływem analogicznej historii, która miała miejsce w Anglii. Tam świętym ogłoszono Tomasza Becketa, biskupa Cantenburry i męczennika, który sprzeciwił się królowi Henrykowi II.

W bazylice świętego Franciszka w  Asyżu, 8 września 1253 r., papież Innocenty IV kanonizował Stanisława, i jak do tej pory była to jedyna kanonizacja, która obyła się poza Rzymem. Uroczystość podniesienia relikwii Świętego i ogłoszenia jego kanonizacji w Polsce odbyła się 8 maja 1254 r. Sarkofag z relikwiami Świętego umieszczono w katedrze wawelskiej, której Stanisław stał się patronem. Co roku w I niedzielę po święcie  św. Stanisława, które wypada 8 maja odbywa się procesja z relikwiami świętego z Katedry Wawelskiej do Kościoła św. Michała Archanioła i św. Stanisława Biskupa na Skałce, drugiego najważniejszego miejsca związanego z tym Świętym. W procesji bierze udział Episkopat Polski, przedstawiciele duchowieństwa, i rzesze wiernych.

W 1595 r. papież Klemens VIII rozszerzył uroczystość św. Stanisława na cały Kościół. Powstał specjalny formularz mszalny i brewiarzowy Gaude Mater Polonia (Ciesz się, Matko Polsko), który jest do dziś hymnem inaugurującym rok akademicki w polskich uczelniach. Jan XXIII wyznaczył św. Stanisława, obok św. Wojciecha, na pierwszorzędnego patrona Polski. Wspomnienie św. Stanisława przypada na 11 kwietnia, 8 maja i 27 września. Atrybuty, za pomocą których przedstawiany jest na wizerunkach, to: orzeł, pastorał i zmarły rycerz Piotrowin. W Żywocie św. Stanisława spisanym w XI w. opisano legendę o tym, że Stanisław miał zakupić od Piotra Strzemieńczyka z Janiszewa, zwanego Piotrowinem, ziemie na rzecz biskupstwa. Po śmierci Piotrowina jego spadkobiercy upomnieli się o te grunty. Stanisława postawiono przed sądem, aby wyjaśnił, w jaki sposób posiadł sporne ziemie, lecz nie dano mu wiary. Wówczas biskup Stanisław nakazał otworzyć grób Piotrowina i wskrzesił go, by ten poświadczył prawdę w procesie. Stąd jego obecność w ikonografii. Rycerz występuje jako mała, modląca się postać, rzadziej jako kościotrup u boku św. Stanisława.

 

sw_stanislaw

 

Joanna Maryon-Golonka

absolwentka Filologii Ukraińskiej na UJ, tłumaczka.