Wybierz Biblię dla siebie

dołącz do nas
Tłumaczenie

Warning: Use of undefined constant U - assumed 'U' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /home/naszczas/domains/naszczas.pl/public_html/biblia/wp-content/themes/wizjo/sidebar.php on line 3
źródło: Wikipedia: syryjskie Ewangelie Rabbuli (fragm.), VI w./Biblioteca Mediceo Laurenziana we Florencji
  • 31 marca 2014
  • komentarzy
  • 2 421 wyświetleń
  • lubi to!

Starożytne przekłady Biblii chrześcijańskiej cz.1

Marcin Majewski

W czasach chrześcijańskich bardzo szybko zaczęły powstawać tłumaczenia Biblii na różne języki. Było to związane z nakazem misyjnym Chrystusa i transferem treści biblijnych i ewangelicznych najpierw do świata greckiego (w którym to języku ostatecznie utrwalono aramejskie nauczanie Jezusa), a potem do świata koptyjskiego, ormiańskiego, syryjskiego, łacińskiego, gruzińskiego i innych.

Z Septuaginty (LXX) dokonano pierwszych przekładów na dialekty języka koptyjskiego. Przekłady starosyryjskie i starołacińskie dokonane zostały także z LXX. Zauważalny jest wpływ LXX na Wulgatę, a zwłaszcza na Peszittę.

Przekłady syryjskie należą do jednych z najstarszych, głównie za sprawą rozpowszechniania nauki chrześcijan w Syrii w I wieku. Do najważniejszych tłumaczeń należą:
Peszitta – oficjalny chrześcijański przekład Biblii na język syryjski (syriacki – dialekt aramejskiego). Jest odpowiednikiem łacińskiej Wulgaty, najważniejszym przekładem chrześcijan syryjskich. Przekład Starego Testamentu powstał prawdopodobnie już w II w. po Chr., tłumaczenie Nowego Testamentu ukończono na początku V w. Nie był to całkowicie nowy przekład, ale rewizja przekładów starosyryjskich. Nowy Testament Peszitty miał 22 księgi. Cztery krótkie listy powszechne (2 Pt, 2 J, 3 J, Jd) oraz Apokalipsa zostały dodane w VIII wieku. Choć stara odmiana tego języka należy już do języków martwych, przekład z IV w. jest ciągle używany w nabożeństwach chrześcijan nestoriańskich (chaldejskich) i syryjskich w Syrii, Iranie, Indii i innych krajach.
Diatessaron, to dzieło Tacjana, Syryjczyka z Adiabeny. Powstało ok. 170 r, słynie z zestawienia czterech Ewangelii, od którego bierze swą nazwę. Znane jest z tłumaczenia greckiego powstałego w III w. (papirus z Dura Europos). Dokonany w III w. przekład poszczególnych Ewangelii jest zależny w dużym stopniu od Diatessaronu.
Przekład syro-palestyński pochodzi z V w. i jest oparty na LXX. Używany jest w liturgii melchickiej. Do dziś zachowały się tylko fragmenty Ewangelii z lekcjonarzy.
Przekład filokseniański to przekład całej Biblii z języka greckiego dokonany w VI wieku przez biskupa Filoksena. Niestety prawie całkowicie zaginął, zachowała się jedynie recenzja Nowego Testamentu dokonana w VII wieku przez biskupa Tomasza z Heraklei.
Przekład syro-heksaplarny powstał w VII w. w Aleksandrii. Jest niezwykle wierny, stąd też ma duże znaczenie dla badań nad LXX. Zachowały się jednak tylko jego fragmenty.

Biblia koptyjska
Kościół w Egipcie używał na początku języka greckiego. Jednak w miarę rozszerzania się wiary chrześcijańskiej na południe pojawiła się potrzeba opracowania Biblii egipskiej (koptyjskiej). Chrześcijaństwo dotarło nad Nil pod koniec I wieku, stąd też już w II wieku powstały najstarsze przekłady na język Egipcjan w dialektach sahidyckim (Górny Egipt) i bohairyckim (Dolny Egipt). Generalnie nazywamy je koptyjskimi od starożytnego języka, którym posługiwały się niższe warstwy społeczeństwa egipskiego.

Przekłady te powstały na podstawie LXX, aczkolwiek późniejsze księgi Starego Testamentu są poprawione według tekstu Heksapli. Z czasem Kościół koptyjski doczekał się wielu wersji Biblii w swym języku. Biblia koptyjska jest jeszcze dziś używana w czasie nabożeństw niektórych wspólnot.

Vetus latina to nazwa ogólna obejmująca wszystkie przedhieronimowe (powstałe przed Wulgatą) łacińskie przekłady Biblii. Nie wiadomo, ile ich było, a powstawały wcześnie, gdyż od połowy II w. łacina zaczęła wypierać grekę. We wschodniej części basenu Morza Śródziemnego greką posługiwano się do najazdów arabskich w VII w., lecz na Zachodzie długo przedtem święciła triumfy łacina. Poczynając od II w. posługiwała się nią coraz większa liczba chrześcijan, którzy w ogóle nie znali hebrajskiego ani aramejskiego i stopniowo tracili kontakt z greką.

Pierwsze przekłady Biblii na łacinę pojawiły się w Afryce Północnej już w II w. z tych samych pobudek, z jakich wcześniej Żydzi dokonywali przekładów na aramejski i grecki: potrzeby praktyczne, liturgia, względy doktrynalne i pobożność prywatna. Stary Testament tłumaczono jednak nie z hebrajskiego, lecz z krążących odpisów Septuaginty i innych wersji greckich. Przekłady te były najczęściej literalnym tłumaczeniem LXX. Przekłady starołacińskie dzieli się na afrykańskie (versio Afra) oraz europejskie (versio Itala). Obie grupy noszą cechy charakterystyczne dla mentalności i religijności każdego z tych regionów. Wraz z zaistnieniem i upowszechnieniem Wulgaty zmalała rola przekładów starołacińskich, a w końcu większość zupełnie poszła w zapomnienie. Prawdopodobnie dlatego do naszych czasów nie zachował się żaden kompletny rękopis. Wiedza o nich pochodzi z różnych fragmentarycznych odpisów i cytatów w pismach łacińskich Ojców Kościoła.


więcej tekstów autora

Marcin Majewski

dr, wykładowca języka hebrajskiego na UPJPII w Krakowie, członek Stowarzyszenia Biblistów Polskich oraz Sekcji Biblijnej Polskiego Towarzystwa Teologicznego; współredaktor portalu Orygenes.org

Polecamy

partnerzy