Wybierz Biblię dla siebie

dołącz do nas
Opowieści biblijne

Warning: Use of undefined constant U - assumed 'U' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /home/naszczas/domains/naszczas.pl/public_html/biblia/wp-content/themes/wizjo/sidebar.php on line 3
źródło: Internet
  • 14 grudnia 2014
  • komentarzy
  • 1 320 wyświetleń
  • lubi to!

Chanuka – Święto świateł

Bella Szwarcman-Czarnota

Ośmiodniowe, postbiblijne, święto Chanuka rozpoczyna się w 25 dniu miesiąca kislew (w tym roku jest to 17 grudnia, pierwsze światełko zapala się 16 wieczorem). Upamiętnia ono ponowne poświęcenie zbezczeszczonej Świątyni w Jerozolimie, stąd nazwa święta (chanuka – hebr. oczyszczenie, ponowna inauguracja). Odzyskanie Świątyni było możliwe dzięki zwycięstwu odniesionemu przez powstańców Judei pod wodzą Judy Machabeusza i jego braci, pochodzących z rodu kapłańskiego,  nad wojskami grecko-syryjskimi w 164 r. p.n.e.  Walki trwały około jedenastu lat. W istocie była to walka o zachowanie tożsamości w ramach imperium greckiego będącego pod panowaniem dynastii Seleucydów, o nie poddanie się hellenizacji.

Król Antioch IV Epifanus z syryjskiej dynastii Seleucydów, zmierzał do wykorzenienia wszystkich lokalnych religii, łącznie z judaizmem. Za przestrzeganie rytuałów takich, jak obrzezanie czy szabat, groziła śmierć. Do Świątyni Jerozolimskiej wprowadzono hellenistyczne obrządki i składano ofiary. Część Żydów uległa hellenizacji, większość jednak skupiła się  wokół kapłana Matatiasza z rodu Hasmoneuszy, osiadłego w Modiin. Poprowadził, wraz ze swymi synami – Judą Machabeuszem i jego braćmi – lud do zwycięskiej walki.

Po wkroczeniu wojsk Machabeuszy do Świątyni okazało się, że pozostała tam tylko niewielka ilość rytualnie czystej oliwy potrzebnej do zapalenia menory – zaledwie na jedną dobę. Wedle tradycji dokonał się jednak cud i oliwa płonęła przez osiem dni, a tyle właśnie czasu potrzeba, by przygotować koszerną oliwę. Na pamiątkę owego cudu przez osiem dni święta co wieczór zapala się kolejne światełko w ośmioramiennym świeczniku zwanym chanukiją. Najpierw należy zapalić dodatkową świeczką czy kaganek, zwany szamesem i za jego pomocą zapala się dalsze. Pierwszego wieczoru zapala się jedno światełko, co wieczór dodając po jednym – w ostatni wieczór Chanuki pali się zatem osiem światełek. Chanukija powinna stać w takim miejscu, aby było widoczne dla przechodniów. A ponieważ jest to światło świąteczne, nie wolno go wykorzystywać w celach utylitarnych, lecz jedynie cieszyć się nim.

Odmawia się błogosławieństwa  – trzy pierwszego wieczoru, w następne zaś dwa. Dziękujemy w nich Wiekuistemu, że uczynił cuda dla naszych praojców i pozwolił nam dziś cieszyć się nimi.

Podczas ośmiu dni Chanuki spożywa się potrawy smażone na oliwie – również dla uczczenia cudu w Świątyni. Żydzi aszkenazyjscy – z Europy Środkowo-Wschodniej – spożywają placki ziemniaczane (jid. latkies), w Izraelu i wśród Żydów sefardyjskich pączki (hebr. sufganijot). Tradycyjnie gra się w bączek (jid. drejdł, hebr. swiwon). Dzieci otrzymują drobne pieniądze bądź upominki.

Chociaż Chanuka nie jest świętem, w którym całkowicie zakazana jest praca, to jednak na czas, w którym palą się świece czy kaganki, należy odłożyć wszelkie zajęcia, nawet studiowanie Tory. Niekiedy ten czas wykorzystywany jest przez tradycyjnych Żydów do gry w karty, zazwyczaj niemile widzianej. Gry podczas Chanuki nie traktuje się jako hazard, lecz jako rodzaj rozrywki intelektualnej, wykazywanie się przemyślnością.

Gra się także w szachy, domino. Bardziej intelektualnie usposobieni bawią się w rozwiązywanie czy zadawanie zagadek, starając się jednak wiązać je ze świętem. Rzecz jasna jednak gra w drejdl jest najbardziej popularna.

Wydarzenia, które dały początek obchodom święta Chanuka, zostały opisane w I Księdze Machabejskiej w rozdziale 4. Ponadto pisze o nich Józef Flawiusz w Starożytnościach żydowskich. Jak na ironię – wszak była to walka o nie poddanie się asymilacji – przetrwał wyłącznie grecki przekład Ksiąg Machabejskich i był to jeden z powodów, dla których judaizm rabiniczny nie włączył tych ksiąg do kanonu.

Należy zatem sięgnąć do Talmudu, by dowiedzieć się, co wówczas sądzono o Chanuce. Przy okazji dyskusji o tym jaki rodzaj świec jest najlepszy do zapalania w szabat jeden z rabinów pyta, czy przepisy dotyczące zapalania świec chanukowych są odmienne. A jeszcze inny zadaje pytanie: Co to jest Chanuka? I otrzymuje następującą odpowiedź: „Nasi rabini nauczają: 25 dnia miesiąca kislew rozpoczyna się ośmiodniowe święto Chanuka, w którym zakazane są lamentacje nad zmarłymi, a także posty. Albowiem, gdy Grecy wkroczyli do Świątyni, zbezcześcili całą oliwę, a kiedy dynastia Hasmoneuszy pokonała ich, poszukała oliwy i znalazła jedną tylko butelkę zapieczętowaną przez arcykapłana. Zawierała tylko oliwę wystarczającą na jeden dzień. I wtedy stał się cud, zapalili tę oliwę i paliła się osiem dni. W następnym roku ustanowiono zatem święto z modlitwą dziękczynną Hallel” (traktat Szabat 21 b). I tylko tyle. Stąd wnosimy, że  Chanuka uważana jest za święto pomniejszym, jednak jego znaczenie wzrosło znacznie po II wojnie światowej.

Przede wszystkim służy ono umocnieniu tożsamości religijnej, ale też i narodowej, co wiąże się z powstaniem Państwa Izraela w 1948 roku. Zarówno wierzący, jak i świeccy Żydzi mogą obchodzić uroczyście to święto, aczkolwiek kładąc na odmienne jego elementy nacisk.

Wydaje się również, że Chanuka zyskuje na ważności przez swoje sąsiedztwo z Bożym Narodzeniem – nikt nie czuje się wykluczony, może się poddać świątecznej atmosferze, również dzieci żydowskie otrzymują prezenty. Zarazem też mogą zachować tożsamość i własną tradycję.

 


więcej tekstów autora

Bella Szwarcman-Czarnota

polska publicystka, redaktor, tłumacz, filozof. Znawczyni tematu kobiet żydowskich. Tłumaczy z języka francuskiego, rosyjskiego i jidysz. Wieloletnia redaktor Państwowego Wydawnictwa Naukowego oraz sekretarz redakcji Biuletynu Żydowskiego Instytutu Historycznego. Obecnie redaktorka i felietonistka Midrasza.

Polecamy

O Salomonie i królowej Saby

Marcin J. Chwałek

Centrum mojego świata

Roman Brandstaetter

partnerzy