Wybierz Biblię dla siebie

dołącz do nas
Sennik biblijny

Warning: Use of undefined constant U - assumed 'U' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /home/naszczas/domains/naszczas.pl/public_html/biblia/wp-content/themes/wizjo/sidebar.php on line 3
źródło: Wikipedia: Jose de Ribera, Sen Jakuba, XVII w.
  • 13 marca 2014
  • komentarzy
  • 1 592 wyświetleń
  • lubi to!

Sen Jakuba cz. 2

Ks. Jacek Jurczyński SDB

Dla wielu ludzi Jakub stał się poniekąd postacią symboliczną, która we śnie doświadczyła czegoś, co i nam może się przydarzyć. We śnie Jakuba Betel jest miejscem akcji. W Piśmie Świętym zostało ono nazwane świętym miejscem spotkania Boga. Celem opowiadania jest wyjaśnienie powstania sanktuarium (odkrycia świętego miejsca Betel i początku tamtejszego kultu). To Jakub jest tym, który stawia stelę i ślubuje, że „z wszystkiego, co mi dasz, będę Ci składał w ofierze dziesięcinę” (Rdz 28,22). Zwraca tutaj uwagę zmiana formy odnoszenia się do Boga: Ty – Tobie. Jakub przejął trwały zwrot języka liturgicznego, który przypomina ten z Księgi Powtórzonego Prawa (26) pojawiający się podczas składania ofiary. Ofiarowanie dziesięciny było w Betel stałym obrzędem liturgicznym po wejściu Izraelitów do Ziemi Obiecanej. Składała się ona z plonów ziemi, zboża, moszczu winnego i oliwy (Pwt 12,17; 14,22-29; 26,12-15), a oznaczała zasiedziałość i stały kult. Dzięki temu, że jej ustanowienie przypisywano Jakubowi, jednemu z patriarchów, została ona uprawomocniona.

W czasach patriarchów w Betel dokonywał się proces religijnej odnowy. Istniejące już sanktuarium starego kultu zostało przejęte przez nowo osiedlony lud na potrzeby jego własnej religii. Później również świątynie chrześcijańskie powstawały często na miejscu wcześniejszych świątyń pogańskich. U swych początków Betel było sanktuarium kananejskim. Najstarsze wykopaliska, jakie przeprowadzono, potwierdzają datę około 2000–1600 roku przed Chr. Z tym też sanktuarium zetknęli się potomkowie Izraela w pierwszej połowie drugiego tysiąclecia przed Chr. Ponieważ istniało ono na długo przed wejściem plemion izraelskich do Kanaanu, również opowiadanie o jego odkryciu było przekazywane w tradycji znacznie wcześniej, niż nastąpiło faktyczne wejście. Ten właśnie wątek podejmuje redaktor jahwistyczny, nadając mu nowe znaczenie w kontekście historii ojców: to Jakub jest tym, który odkrył święte miejsce podczas ucieczki przed Ezawem i któremu Jahwe złożył obietnicę darowania „ziemi, na której spoczywa”. Obietnica nadania ziemi została dostosowana do sytuacji Jakuba i nie odpowiada rzeczywiście wyrażonemu w wierszu 12 przeznaczeniu samego miejsca.

Jakub wędruje z Beer-Szeby przez Betel do Charanu i po latach wraca przez Penuel i Sychem, Betel i Hebron. Są to miejsca, w których Jakub, a po nim wspólnota narodu Jahwe przeżywają kolejne etapy swojego historycznego i religijnego rozwoju. Tradycja podkreśla, że Jakub nocował w Betel, nie wiedząc o tym, że znalazł się w sanktuarium kananejskim. Początkowo było to dla niego dogodne  miejsce noclegu, którego nie można było rozpoznać jako miejsca świętego. Stało się ono nim dopiero na skutek snu. Tym, co należało przekazać, było odkrycie miejsca świętego, a nie przypadkowe znalezienie znanego już sanktuarium. W Betel stała kamienna kolumna jako znak bóstwa. Izraelici ją przejęli. Tym samym legendy i mity związane z archaiczną formą religii wokół sanktuarium zostały zastąpione obietnicą Jahwe złożoną Jakubowi. Jeśli zaś chodzi o kamień w Betel, tradycja głosi, że Jakub ustawił go i poprzez namaszczenie przekazał na własność Bogu. Najprawdopodobniej uczestnicy kultu namaścili kamień. Kiedy do Betel przybywały pielgrzymi, opowiadano im o tym, jak Jakub spędził tu noc. Mogli usłyszeć, że Bóg ukazał mu się we śnie, że rankiem postawił kamień i poczynił potrójny ślub, który podkreślił świętość tego miejsca.

Charakterystyczne dla wszystkich legend związanych z kultem jest to, że opowiadają o pierwocinach swoich zwyczajów, aby dowieść tym samym ich powszechnej ważności. Skoro następne pokolenia składały w Betel dziesięcinę, to w pewnym sensie włączyły się one w ślub Jakuba, a jego obietnicę uważały za wiążącą po wsze czasy.

Wyjaśnienie teologiczne chce uprawomocnić Betel jako sanktuarium izraelskie, w którym Bóg objawił się patriarsze Jakubowi. Jakub wzniósł tam Bogu ołtarz. Po powrocie z Mezopotamii przyniesiona stamtąd archaiczna i magiczna wiara zostaje pogrzebana pod terebintem wyroczni w Sychem. Z historii Starego Testamentu znana jest walka o wprowadzenie czystej, nieskażonej niczym wiary w Jahwe. A przecież wciąż na nowo, na podobieństwo chwastu wyrastającego w zbożu, pojawiają się archaiczne i magiczne formy religii, których zabrania religia Jahwe.

Jakub w drodze powrotnej nakazuje swoim bliskim: „Oczyśćcie się i zmieńcie szaty, usuńcie spośród was obcych bogów”. Związany z kultem ryt oczyszczenia oznacza, że w przemianie chodzi o całego człowieka.

ks. Jacek Jurczyński SDB, Sennik biblijny, czyli objawienie Boga w snach, Wydawnictwo M, Kraków 2013, s. 38-42


więcej tekstów autora
Polecamy

Sukot, czyli Święto Szałasów

Bella Szwarcman-Czarnota

Gdzie jest nowo narodzony król?

Richard A. Burridge

Tabga

Fernando Perfetti

partnerzy