Wybierz Biblię dla siebie

dołącz do nas
Opowieści biblijne

Warning: Use of undefined constant U - assumed 'U' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /home/naszczas/domains/naszczas.pl/public_html/biblia/wp-content/themes/wizjo/sidebar.php on line 3
źródło: Shutterstock
  • 10 marca 2016
  • komentarzy
  • 2 479 wyświetleń
  • lubi to!

Stworzenie człowieka w midraszach

Bella Szwarcman-Czarnota

Kiedy Bóg zapragnął stworzyć człowieka, najpierw stworzył anioły towarzyszące (hebr. malachej haSzaret) i spytał je: „Czy mamy stworzyć człowieka na nasz obraz i podobieństwo” – tak Midrasz haGadol do Księgi Rodzaju interpretuje liczbę mnogą w pierwszej opowieści o stworzeniu człowieka (Rdz 1,26).

Po tej „konsultacji” Bóg uformował człowieka z pyłu ziemi, ziemia to adama w języku hebrajskim. Dlaczego z ziemi? Rabin praski Maharal (skądinąd legendarny twórca Golema) wyjaśnił, że z pewnością chodzi o to, że „prawda z ziemi wyrośnie”, jak czytamy w Psalmie 85,12.

„Ziemia” jest niewątpliwie płodną metaforą – przede wszystkim potencjału, tego, co można stworzyć, jeśli się odpowiednio zasieje. A potencjał człowieka wydaje się niezmierzony. Człowiek może zaplanować swój rozwój, zadecydować, kim zechce być. Czy zechce pozostać istotą przy-ziemną, czy też wznieść się wyżej? A może on wybierać, jako że jest obdarzony wolną wolą. I tak jak ziemia może wydać różne owoce, tak różnorodny może być człowiek jak gatunek.

Imię Adam zawiera jeszcze inne, bardzie ukryte znaczenia. W języku hebrajskim jest ono zapisywane trzema literami: najpierw jest alef, po niej zaś następują dalet i mem. Litery dalet i mem czytamy jako dam, co oznacza krew. Jest ona niezbędna do życia, ale też reprezentuje to, co w człowieku przyziemne, cielesne. To jest bowiem ten element, który jest wspólny i zwierzętom, i człowiekowi. Litera alef natomiast kojarzona jest ze słowem oznaczającym nauczanie, wpajanie. Pochodne słowo aluf oznacza przywódcę, kogoś kto panuje. Wzięte razem litery te oznaczają dokładnie to, że człowiek może nigdy nie zrealizować niczego ponad swój „zwierzęcy” aspekt, ma jednak możność stania się kimś więcej, może być aluf nad dam. I dopiero wtedy realizuje swoje podobieństwo do Boga. Taki potencjał został dany również Adamowi jako jednostce, nie tylko jako gatunkowi.

Adam jako jednostka uległ dam zawartej w swoim imieniu, gdyż spożył zakazany owoc. I dlatego tylko jego dusza pozostała nieśmiertelna.

Wedle midraszy Adam żył 930 lat – miał żyć całe tysiąclecie, ale dobrowolnie oddał siedemdziesiąt lat ze swego życia komuś, kto mógłby zużyć te lata na odwrócenie „wyroku śmierci”, który Adam wprowadził do życia ludzkiego. Ten ktoś dopiero miałby się narodzić po wielu wielu latach, a miał nim być nie kto inny, jak król Dawid z rodu mesjańskiego, któremu mogłoby zabraknąć lat na wypełnienie swej misji.

Wedle niektórych midraszy (Midrasz Tanchuma, Pesikta Rabati) Bóg stworzył dwóch Adamów – zapewne to także jest próbą interpretacji różnic między pierwszą a drugą opowieścią o stworzeniu człowieka ( Rdz 1,27 i 2,7). Pierwszy Adam miał jakoby być niebiańską istotą, nie uformowaną z gliny, ale przenikniętą podobieństwem do Boga. Ten niebiański Adam miał asystować Bogu w stworzeniu ziemskiego – dosłownie i w przenośni – Adama. Między obydwoma Adamami jest przepaść. Ten ziemski, uczyniony z ziemi, został przeniknięty tchnieniem Bożym – zatem jest on mieszaniną ziemskości i boskości. Ziemski Adam wrócił do swojego stanu wyjściowego i obrócił się pył, natomiast niebiański Adam wciąż istnieje, jest niezniszczalny, nie ma też płci.

Wedle jeszcze innych midraszy i niebiański człowiek, i ten ziemski razem zostali wprowadzeni do raju, tyle że niebiański człowiek jest w niebiańskim raju, a ziemski w ziemskim. Podczas gdy niebiański Adam wciąż w swoim raju przebywa, ziemski został ze swojego wygnany.

Podobnie jak jedne midrasze próbują niejako pogodzić dwie historie o stworzeniu człowieka, inne opierają się na dwóch znaczeniach pojęcia Gan Eden, czyli Ogród Edenu (Raj). W Księdze Rodzaju termin ten oznacza „ziemski ogród”, w późniejszych czasach zaczął oznaczać „raj” i w literaturze rabinicznej, midraszowej, wykorzystywane jest to drugie znaczenie. A zatem to, że Bóg stworzył dwóch Adamów i umieścił każdego z nich w Gan Eden, w Ogrodzie Edenu, rozwiązuje kwestię, czy raj Adama jest na ziemi czy w niebie, poprzez umieszczenie jednego Adam w „dolnym” raju, a drugiego w „górnym”.

Imię Adam odzwierciedla to, co jest zawarte w każdym człowieku – przemożność zwierzęcego instynktu i możliwość wzniesienia się ku światu ducha, poprzez opanowanie tegoż instynktu czy skierowania go ku wyższym celom. Ale też dzięki związkowi z ziemią, człowiek może siać i zbierać plony – dosłownie i w przenośni – rosnąć i mieć więcej.

Trzeba pamiętać, że są tacy, którzy nie zdołali zapanować nad impulsami krwi (dam) – tak było w przypadku Ezawa, który został nazwany Edom (dalet i mem w imieniu), dając początek rodowi Edomitów.


więcej tekstów autora

Bella Szwarcman-Czarnota

polska publicystka, redaktor, tłumacz, filozof. Znawczyni tematu kobiet żydowskich. Tłumaczy z języka francuskiego, rosyjskiego i jidysz. Wieloletnia redaktor Państwowego Wydawnictwa Naukowego oraz sekretarz redakcji Biuletynu Żydowskiego Instytutu Historycznego. Obecnie redaktorka i felietonistka Midrasza.

Polecamy

partnerzy