Wybierz Biblię dla siebie

dołącz do nas
Opowieści biblijne

Warning: Use of undefined constant U - assumed 'U' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /home/naszczas/domains/naszczas.pl/public_html/biblia/wp-content/themes/wizjo/sidebar.php on line 3
źródło: Wikipedia: Charles Foster, Anioł Śmierci i pierwsza Pascha, XIX w.
  • 14 kwietnia 2016
  • komentarzy
  • 1 825 wyświetleń
  • lubi to!

Pesach – czyli o wychodzeniu z niewoli

Bella Szwarcman-Czarnota

Święto Pesach (od pasach – ominąć) obchodzone jest w miesiącu nisan (marzec – kwiecień), począwszy od 15 tego miesiąca, dla upamiętnienia wyzwolenia Żydów z niewoli egipskiej opisanego w Księdze Wyjścia. Święto – trwające siedem dni w Izraelu, a osiem dni w diasporze – nazywane też bywa Chag ha Macot (Święto Przaśników). Nazwa „Pesach” stanowi nawiązanie do ostatniej z dziesięciu plag egipskich – zagłady pierworodnych dzieci egipskich, która „ominęła” Izraelitów, gdyż drzwi ich domów – z rozkazu Bożego – pomazane były krwią baranka. Święto obchodzimy na mocy biblijnego nakazu, zawartego w Księdze Wyjścia 12, 6 – 11, 17, 27, 51, Kapłańskiej 23, 5.

Historię wyjścia z Egiptu powtarza się i wspomina corocznie podczas uroczystej wieczerzy, zwanej seder (porządek). Odbywa się ona bowiem według ściśle określonego rytuału, opisanego w Hagadzie – księdze, którą się odczytuje podczas wieczerzy.

Zanim jednak zasiądzie się do stołu, przez wiele dni w domach żydowskich odbywa się sprzątanie, mające na celu pozbycie się resztek chamecu (potraw mogących ulec zakwaszeniu), czyli wszelkich kasz, ryżu, roślin strączkowych, napojów alkoholowych ze sfermentowanego ziarna, okruchów chleba.

Z domu należy usunąć wszystkie resztki chamecu i spalić je na dwadzieścia cztery godziny przed rozpoczęciem święta. Dopiero w czystym domu możemy zacząć przyrządzać potrawy na Pesach. Aby mieć całkowitą pewność, że do naszego pożywienia nie zakradną się niepożądane (niekoszerne na Pesach) czynniki, używamy zastawy, sztućców i naczyń przeznaczonych tylko na święto Pesach.

Ponieważ Hebrajczycy uciekli z Egiptu w wielkim pośpiechu, zabrali ze sobą chleb, który nie zdążył wyrosnąć. Na pamiątkę owego „chleba niedoli” spożywa się macę, czyli przaśniki.

Uroczysta wieczerza odbywa się nie tylko w ściśle ustalonym porządku, ale też na stole znajdują się określone potrawy. Oprócz macy – głównego symbolu święta, są tu gorzkie zioła (maror – najczęściej jest to chrzan), przypominające gorycz niewoli, karpas – czyli natka pietruszki, upieczone jajko i zeroa (kawałek pieczonego mięsa z kością) na pamiątkę ofiar składanych niegdyś w Świątyni, a także charoset – mieszanina utartego jabłka, mielonych orzechów i wina, sporządzona na podobieństwo zaprawy wyrabianej przez niewolników faraona. Na stole stoi kielich z winem, przeznaczony dla proroka Eliasza. W wielu domach obok kielicha dla Eliasza ustawia się kielich z wodą na pamiątkę prorokini Miriam, a wegetarianie zamiast pieczonej kości układają pieczonego buraka.

„W tym roku jesteśmy niewolnikami, w roku przyszłym będziemy w kraju Izraela, obecnie jesteśmy niewolnikami, w roku przyszłym będziemy narodem wolności”

Wszyscy biesiadnicy siedzą wygodnie, opierając się na poduszkach, jak przystało na ludzi, którzy już nie są niewolnikami. Przed przystąpieniem do spożywania wieczerzy, odmawia się stosowne błogosławieństwa i czyta się na głos Hagadę, a uczestniczą w tym wszyscy biesiadnicy, łącznie z dziećmi.

Podczas sederu zresztą nie tylko się czyta, ale też śpiewa i zadaje pytania. Im więcej pytań, tym więcej pada odpowiedzi, a wówczas – jak powiedziane jest w Hagadzie – „rozwodzimy się”, czyli rozciągamy opowieść o wyjściu z Egiptu, i im bardziej się „rozwodzimy”, tym lepiej, bo tym więcej się dowiadujemy. Kolejne odpowiedzi, kolejne rozważania przybliżają zrozumienie istoty święta. To jest cel dydaktyczny, zgodnie z przykazaniem „I oznajmisz synowi/dzieciom twym w tymże dniu tymi słowy”.

Każde dziecko i każdy dorosły uczestnik sederu w każdym pokoleniu ma się poczuć tak, jakby to on osobiście został wyzwolony z niewoli egipskiej, a zarazem ma pamiętać o niewoli egipskiej – tak, jakby on był niewolnikiem w Egipcie za czasów faraona. Jest to wielka lekcja empatii, a poprzez nią solidarności i umacniania więzi międzypokoleniowej.

Treść Hagady nie ulega zmianom, unowocześniany jest jedynie od czasu do czasu sam przekład z hebrajskiego. Dodaje się jednak nowe elementy, który mają pomóc w rozumieniu sensu święta, niejako zaktualizowaniu go w zmieniającym się świecie. Powstają zatem m.in. Hagady dla dzieci, Hagady wegetariańskie, podkreślające cierpienie zwierząt, Hagady uwzględniające rolę kobiet w wyjściu z Egiptu i w dzisiejszym świecie. Już bowiem we wczesnych komentarzach rabinicznych można przeczytać, że wyjście z Egiptu nie powiodłoby się, gdyby nie sześć kobiet: prorokini Miriam (siostra Mojżesza), Jochebed (matka Mojżesza), Batia (córka faraona, w Biblii bezimienna, w midraszach nazwana tym właśnie imieniem), Cypora, czyli Sefora (żona Mojżesza) oraz położne hebrajskie Szifra i Pua, które wbrew zakazowi faraona zachowywały przy życiu niemowlęta płci męskiej, które miały być zabijane.

Najwłaściwszym określeniem Hagady byłoby nazwanie jej rozbudowanym komentarzem do Księgi Wyjścia. Komentarzem, który czytamy co roku i który skłania nas nie tylko do tego, byśmy wczuli się w rolę naszych przodków wyzwolonych przez Wiekuistego z niewoli egipskiej, ale też wejrzeli w głąb siebie i uwolnili się z tego, co nas wewnętrznie czyni niewolnikami i abyśmy starali się to przezwyciężyć.


więcej tekstów autora

Bella Szwarcman-Czarnota

polska publicystka, redaktor, tłumacz, filozof. Znawczyni tematu kobiet żydowskich. Tłumaczy z języka francuskiego, rosyjskiego i jidysz. Wieloletnia redaktor Państwowego Wydawnictwa Naukowego oraz sekretarz redakcji Biuletynu Żydowskiego Instytutu Historycznego. Obecnie redaktorka i felietonistka Midrasza.

Polecamy

partnerzy