Wybierz Biblię dla siebie

dołącz do nas
Opowieści biblijne

Warning: Use of undefined constant U - assumed 'U' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /home/naszczas/domains/naszczas.pl/public_html/biblia/wp-content/themes/wizjo/sidebar.php on line 3
źródło: fot. AMD
  • 29 kwietnia 2016
  • komentarzy
  • 3 195 wyświetleń
  • lubi to!

Imię w tradycji żydowskiej

Bella Szwarcman-Czarnota

W tradycji żydowskiej imię jest czymś więcej niż zwykłym wyróżnikiem osoby. Imię wyraża cechy danej jednostki, jej esencję, a nawet potencjał w niej drzemiący – nadanie imienia bywa rozumiane jak modlitwa o to, kim nosiciel imienia ma się stać.

W Księdze Rodzaju czytamy: „I nazwał imię jego Noach [Noe], mówiąc: »Ten niechaj pocieszy nas z pracy naszej i z trudów rąk naszych«” (5, 29). Noe zatem miał ulżyć rodzinie w pracy na roli.

Czasem imię jest nadawane na pamiątkę jakichś okoliczności towarzyszących narodzinom dziecka. Na przykład, z Księgi Wyjścia dowiadujemy się, że córka faraona nazwała dziecko „Mosze [Mojżesz], mówiąc: »Bo z wody wydobyłam go«” ( 2, 10).

Przede wszystkim zaś ważne jest to, by pamiętać, że to pierwszy człowiek nazwał wszelkie stworzenia Boskie: „A utworzył był Bóg Wszechmocny z ziemie wszystkie zwierzęta dzikie, i wszystkie ptactwo nieba, i przywiódł do człowieka (adam), aby obaczył, jak je nazwie; a jak bądź nazwie człowiek każde jestestwo żywe – taką będzie nazwa jego. I nadał człowiek nazwy wszelkiemu bydłu, i ptactwu nieba, i wszelkiemu zwierzowi dzikiemu” (2, 19 – 20). W swoim komentarzu do tych wersetów rabejnu Bachia stwierdził, że Adam przejawił wielką mądrość w nadawaniu nazw wszystkim stworzeniom. Na przykład nazwał lwa arie (po hebrajsku – lew). Litery jud i hei, które są zawarte w słowie arie, są częścią Imienia Bożego, który jest Królem Królów i Panem wszechświata, podobną rolę w świecie zwierząt odgrywa lew, zwany królem zwierząt. Pamiętamy, że to również Adam nadał swojej żonie imię: Chawa – matka wszystkiego, co żyje.

Szesnastowieczny kabalista, Izaak Luria, powiadał, że z imienia danej osoby można odczytać zarówno jej złe, jak i dobre cechy. Natomiast rabi Elimelech z Leżajska, był zdania, że głęboka więź łączy duszę dziecka z duszą osoby, po której zostało ono nazwane.

W języku hebrajskim słowo oznaczające duszę – neszama – jest zapisywane czterema literami nun, szin, mem i hei. Natomiast hebrajskie słowo oznaczające imię – szem – jest zapisywane dwiema literami szin i mem, zatem jest niejako zawarte w słowie neszama, wskazując na istnienie głębokiego związku między czyimś imieniem a  duszą, esencją. Istnieje też pogląd, że wyższa dusza wnika w dziecko w chwili, gdy zostaje mu nadane imię.

Co więcej, słowo neszama pochodzi od słowa neszima – dech, tchnienie. W Księdze Rodzaju czytamy: „I tak utworzył Wiekuisty, Bóg, człowieka z prochu ziemi i tchnął w nozdrza jego dech (neszima) żywota, i stał się człowiek istotą żyjącą” (2, 7). Istota (esencja) duszy jest Boska, a imię danej osoby odzwierciedla tę właśnie istotę.

Wedle zwyczajów przyjętych wśród Żydów aszkenazyjskich nie należy nadawać dziecku imienia żyjącej osoby z najbliższej rodziny, na przykład któregoś z rodziców. Natomiast chętnie nadawane jest imię osoby zmarłej, którą się ceni i poważa i chciałoby się, aby nowonarodzone dziecko poszło śladami tej osoby. Wedle ludowej tradycji i raczej w dawnych czasach niż obecnie, gdy ktoś był ciężko chory zmieniano mu imię, aby Anioł Śmierci go nie rozpoznał. Podobnie rozpowszechniony był zwyczaj, by do pierwszego imienia dodać  w przypadku chłopca imię Chaim, a w przypadku dziewczynki imię Chaja – od słowa chai (życie).

Innym zwyczajem jest nadawanie – za przykładem biblijnym – imienia na pamiątkę jakiegoś zdarzenia, np. nazwać chłopca imieniem Szalom (pokój), jeśli przyszedł na świat po zakończeniu działań wojennych. Imię Noach, znamionujące odpoczynek, nadaje się dziecku w rodzinie, która tułała się przez dłuższy czas. Imię Eliezer, oznaczające „mój Bóg mi pomógł”, nadaje się chłopcu, jeśli ktoś z bliskich doznał oparcia w Bogu. Można też skojarzyć imię dziecka ze świętem, podczas którego przyszło na świat, np. Ester dla dziewczynki urodzonej w święto Purim, podczas święta Pesach – chłopca nazwać można Mosze (Mojżesz), a dziewczynce Miriam, bo z postaciami o tych imionach związane jest wyzwolenie z niewoli egipskiej. Niektórzy rodzice poszukują stosownego imienia dla dziecka w czytaniu z Tory przypadającym na dany tydzień.

Nawet jeśli dziecko zostaje nazwane imieniem nie-hebrajskim, a na przykład polskim czy typowym dla jidysz, powinno mieć również imię hebrajskie, zwłaszcza jeśli chodzi o chłopców, którzy w tradycyjnych (ortodoksyjnych) synagogach są wywoływani do czytania Tory właśnie imieniem hebrajskim i imieniem ojca. W przypadku konwersji na judaizm przybiera się hebrajskie imię, a do czytania Tory podawane jest imię ojca – Abraham.

Co ciekawe, gdy odmawia się modlitwę za chorych, podaje się imię chorego i nie imię ojca, lecz matki. I wówczas  konwertyta podaje imię matki – Sara.

Midrasz do Księgi Koheleta naucza, że człowiek jest nazwany trzema imionami: jedno nadają mu rodzice, drugim nazywają go inni ludzie, a trzecie – to to, które on sam zdobywa. I najlepsze z nich jest to, które osiąga sam.

 


więcej tekstów autora

Bella Szwarcman-Czarnota

polska publicystka, redaktor, tłumacz, filozof. Znawczyni tematu kobiet żydowskich. Tłumaczy z języka francuskiego, rosyjskiego i jidysz. Wieloletnia redaktor Państwowego Wydawnictwa Naukowego oraz sekretarz redakcji Biuletynu Żydowskiego Instytutu Historycznego. Obecnie redaktorka i felietonistka Midrasza.

Polecamy

Kain i Abel

Marcin Majewski

Niedziela, 08.06.2014

Jan Paweł II

Nowy miesiąc, nowy księżyc

Bella Szwarcman-Czarnota

partnerzy