Wybierz Biblię dla siebie

dołącz do nas
Opowieści biblijne
źródło: AMD
  • 26 czerwca 2014
  • komentarzy
  • 1 101 wyświetleń
  • lubi to!

Imię Boga

Bella Szwarcman-Czarnota

Jak czytamy w Księdze Wyjścia, Mojżesz zwrócił się do Wiekuistego: Oto przyjdę do synów Israela i powiem im: Bóg ojców waszych posłał mnie do was, a gdy powiedzą mi: Jakie imię Jego? Cóż odpowiem im? I rzekł Bóg do Mojżesza: „Będę, który będę” [hebr. Ehije aszer ehije] I rzekł: „Tak powiesz synom Israela: Wieczny [Ehije] posyła mnie do was!” (3, 13 – 14). A potem Bóg powiedział jeszcze do Mojżesza: Tak powiesz synom Israela: „Wiekuisty [JHWH], Bóg ojców waszych, Bóg Abrahama, Bóg Icchaka [Izaaka] i Bóg Jakuba, posłał mnie do was. Oto imię Moje na wieki i oto wspomnienie o Mnie od pokolenia do pokolenia!” (3, 15).

W dalszym ciągu Księgi Wyjścia pojawia się kolejne imię Boga: I objawiłem się Abrahamowi, Icchakowi i Jakubowi jako Bóg wszechmogący [El Szadaj], ale imieniem Moim – Wiekuisty [YHWH] nie dałem się poznać im (6, 3). Bóg pojawia się też pod imieniem Elohim.

Jednak prawdziwe Imię Bóg objawia tylko Mojżeszowi – JHWH. Imię to bywa w piśmiennictwie religijnym określane z grecka jako Tetragrammaton bądź z hebrajska jako Szem haMeforesz.

Bóg bywa też określany jako Ruach haKodesz (Duch Święty), Tsur Olamim (Opoka światów), HaMakom (Miejsce), JHWH Cewaot (tłumaczone jako Pan Zastępów) i wreszcie – najczęściej w potocznych wypowiedziach tradycyjnych Żydów – HaSzem (Imię).

Czasem Bóg objawia swój żeński aspekt – Szechinę, określaną jako Boża Obecność.

Nazw jest znacznie więcej i są one właściwie atrybutami Boga, poza dwoma najważniejszymi dla tradycji rabinicznej i kabalistycznej – YHWH i Elohim. Zgodnie z tą tradycją uważa się, że prawdziwe brzmienie Imienia zostało zapomniane, a znane było podczas istnienia Świątyni w Jerozolimie, gdzie arcykapłan wymawiał je raz do roku, w Jom Kipur (w Dniu Pojednania) w odosobnionym miejscu, jakim było Święte Świętych. Po zburzeniu Świątyni wymowa Imienia była pilnie strzeżona. Wedle jednej tradycji – w każdym pokoleniu istnieje jeden Sprawiedliwy (cadik haDor), któremu znana jest ta wymowa. Ponoć należeli do nich Jehuda Loew ben Becalel, zwany Maharalem – rabin z Pragi, legendarny twórca Golema, oraz Baal Szem Tow – założyciel chasydyzmu.

Wedle legend żydowskich Imię Boże było używane przez rabinów do wskrzeszania umarłych, a to w tym celu, by wyznali prawdę o popełnionej zbrodni. Oto przykład siedemnastowiecznej legendy pochodzącej z Niemiec:

W pewnym żydowskim domu w Ratyzbonie wykonywali naprawy dwaj mężczyźni –  chrześcijanie. Podczas nieobecności właściciela zauważyli, że znajdują się tam przedmioty wykonane ze srebra i złota i postanowili je skraść. Jeden z nich doszedł jednak do wniosku, że lepiej się nie dzielić łupem i zabił młotkiem rywala, po czym uciekł z workiem zrabowanych kosztowności.

Gdy właściciel domu wrócił z synagogi, zobaczył ciało rzemieślnika i przestraszył się, że oto on, Żyd, zostanie oskarżony o zabicie chrześcijanina, co rzeczywiście nastąpiło. Dniem i nocą pod domem wystawali ludzie wygrażający Żydowi. Dowiedział się o tym słynny mędrzec, Jehuda Pobożny (jest to postać historyczna) i udał się do burmistrza. Poprosił go, aby zamknął bramy miasta, tam, aby prawdziwy zbrodniarz nie zdołał się wymknąć. Burmistrz przystał na to, a Jehuda Pobożny udał się na miejsce zbrodni. Dokoła zebrał się tłum, a wśród zgromadzonych był też morderca, pewien, że nie zostanie rozpoznany. Jehuda wydobył z kieszeni niewielki zwój, na którym było zapisane Imię Boże i włożył go do ręki nieboszczyka, który wkrótce otworzył oczy. Wskazał zgromadzonym swojego mordercę, a tłum rzucił się na zbrodniarza i go pojmał. Wskrzeszony opowiedział szczegółowo, jak doszło do zbrodni, po czym poprosił Jehudę Pobożnego, aby pozwolił mu wrócić do świata zmarłych, ponieważ jest rzeczą straszną wrócić z tamtego świata pomiędzy żywych. A wówczas Jehuda wyjął z dłoni człowieka zwój z wypisanym Imieniem Bożym i człowiek ten na powrót zamknął oczy.

Częściej jednak za pomocą Imienia Bożego dokonywano cudów. Wedle bałkańskiej legendy, niejaki Szymon ben Duran narysował na ścianie celi, w której był uwięziony, statek, po czym wymówił Tetragrammaton, ożywiając w ten sposób statek, którym mógł uciec.

Za pomocą Tetragrammatonu wspomniany już Maharal miał ożywić stworzonego przez siebie Golema.

Wedle jeszcze innych midraszy, np. wedle Midrasza Raba do Księgi Rodzaju cały świat miał zostać stworzony za pomocą narzędzia, jakim był Tetragrammaton, jak jest powiedzianie w psalmie 33, 6: Słowem Pana uczynione zostały niebiosa. W jednych midraszach czytamy, że Bóg użył dwóch pierwszych liter swojego Imienia – jud i hei – do dzieła Stworzenia świata, lecz większość uznaje, że to wszystkie cztery litery Bożego Imienia zostały użyte do stworzenia nieba i ziemi.

Szechina, żeńska Obecność Boża, bywała także również opisywana w legendach. Opowieści Nachmana z Bracławia wskazują na to, że pojmował on Szechinę jako obecną wewnątrz każdego Żyda. Interpretatorzy jego Zaginionej księżniczki, będącej alegorią poszukiwania wygnanej Szechiny, wskazują, że tu Szechina jest niczym Jungowska anima – żeński aspekt każdego człowieka.

W myśl tej koncepcji i z godnie z Wj 25, 8 „I wystawią mi świątynię, abym zamieszkał pośród nich każdy spośród ludu Izraela musi sprowadzić Szechinę przebywającą na wygnaniu.

Wedle midrasza do Księgi Psalmów i innych zbiorów midraszy Szechina unosi się nad Zachodnią Ścianą, pozostałą po Świątyni. Objawia się w pobliżu północnej części muru, a kto chce ujrzeć Jej oblicze, musi poświęcić życie na studiowanie Tory, lecz bardzo niewielu zdołało tego dokonać.

Tradycyjnie Żydzi na ogół nie zapisują Imienia Bożego, choć nie jest to zakazane – zakazane jest jedynie zamazywanie bądź niszczenie zapisanego Imienia. Jeśli je zapisują, to na przykład przez pomijanie jednej litery (B – g), aby nawet przypadkowo nie mogło zostać uszkodzone przez zamazanie.

Niektórzy mylnie uważają, że zakaz wymawiania czy zamazywania Imienia bierze się z przykazania o nieużywaniu Imienia Bożego nadaremno. Jednak to przykazanie odnosi się wyłącznie do składania fałszywych lub pochopnych przysiąg poprzez użycie Imienia.

Zakaz zamazywania Imienia pochodzi z Księgi Powtórzonego Prawa 12, 3, gdzie jest mowa o tym, że obejmując w posiadanie Ziemię Obiecaną należy zmazać imiona pogańskich bóstw i tuż potem jest powiedziane: Dla Pana, waszego Boga, nic takiego nie uczynicie.

Zakaz zamazywania i niszczenia dotyczy – wedle współczesnych interpretacji rabinicznych – jedynie trwałych form zapisu, a za taki nie uważa się zapisu komputerowego. Ale szczególnie religijni Żydzi i wówczas nie zapisują Imienia w całości, ponieważ to, co zapisują, może zostać wydrukowane, a następnie ulec zniszczeniu.

 

 


więcej tekstów autora

Bella Szwarcman-Czarnota

polska publicystka, redaktor, tłumacz, filozof. Znawczyni tematu kobiet żydowskich. Tłumaczy z języka francuskiego, rosyjskiego i jidysz. Wieloletnia redaktor Państwowego Wydawnictwa Naukowego oraz sekretarz redakcji Biuletynu Żydowskiego Instytutu Historycznego. Obecnie redaktorka i felietonistka Midrasza.

Polecamy

Tu zaczyna się historia

Anna Świderkówna

Niedziela, 04.05.2014

Jan Paweł II

Zwyczajna jak my?

Anna Dąbrowska

partnerzy