Wybierz Biblię dla siebie

dołącz do nas
Najtrudniejsze fragmenty Biblii

Warning: Use of undefined constant U - assumed 'U' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /home/naszczas/domains/naszczas.pl/public_html/biblia/wp-content/themes/wizjo/sidebar.php on line 3
źródło: Rembrandt, Mojżesz łamie tablice Prawa, XVII w.
  • 25 listopada 2015
  • komentarzy
  • 1 009 wyświetleń
  • lubi to!

Dekalog w Biblii

Anna Świderkówna

W  Dekalogu Bóg bardzo stanowczo powiedział, że człowiek nie będzie miał bogów innych przed Nim, że nie będzie sporządzał żadnych wizerunków tych bogów, nie będzie im oddawał czci. Dekalog ostrzegał i chciał ochronić Izraelitów przed wszelkiego rodzaju kultem bogów pogańskich, do którego ich bardzo ciągnęło, bo cały okoliczny świat oddawał cześć licznym bogom lokalnym. Oni mieli wielką pokusę, żeby robić to samo, nie w ten sposób, żeby w ogóle zarzucić kult Jahwe, bo Jahwe miał być Bogiem najważniejszym, ale chcieli mieć też bogów pomniejszych.

Nakaz niesporządzania żadnych wizerunków, którym by się oddawało cześć, jest dla nas mimo wszystko wciąż aktualny, bo my sobie stwarzamy jakiś obraz Boga, często zupełnie nieprawdziwy. Opowiadanie o złotym cielcu jest dla nas bardzo aktualne.

W Pięcioksięgu Dekalog pojawia się dwukrotnie, w Księdze Wyjścia i Księdze Powtórzonego Prawa. Ogłoszenie Dekalogu poprzedza zawarcie przymierza, a Dekalog niejako prezentuje wymagania Boga w przymierzu z ludźmi. Wymogiem przymierza jest przestrzeganie Dekalogu. Samo słowo dekalog wywodzi się z języka greckiego i znaczy dosłownie dziesięć słów, poleceń.

Obydwie wersje Dekalogu są do siebie podobne, ale i różne. Różnią się dwoma miejscami. Jak uważają bibliści, tekst jest bardzo stary, ale prawdopodobnie pierwotnie były to najprostsze polecenia i zakazy, na przykład nie będziesz kradł. Rozbudowanie niektórych przykazań jest już wynikiem pewnego przemyślenia, żeby ludzie wiedzieli dokładnie, o co naprawdę chodzi.

Jak się podkreśla, w Dekalogu zostaje przedstawione jakby imię Boga: Ja jestem Pan Bóg twój, który cię wyprowadził z ziemi egipskiej i z domu niewoli. To niejako rozwinięcie imienia ujawnionego Mojżeszowi na pustyni w krzaku gorejącym. A dalej: nie będziesz miał cudzych bogów obok mnie; nie będziesz czynił sobie żadnej rzeźby ani żadnego obrazu tego, co jest na ziemi nisko, ani tego, co jest w wodach pod ziemią, nie będziesz oddawał im pokłonu i nie będziesz im służył, bo ja, Pan Bóg, jestem Bogiem zazdrosnym, który za nieprawość ojców karze synów do trzeciego i czwartego pokolenia tych, którzy Mnie nienawidzą, okazuję zaś łaskę aż do tysięcznego pokolenia tym, którzy Mnie miłują i przestrzegają moich przykazań. Co to znaczy Bóg zazdrosny? Bóg jest Bogiem zazdrosnym to znaczy, że Bóg żąda dla siebie całego człowieka, zaprasza do komunii z Nim. Jeśli tak, to ja muszę tam wejść cała. To tak jak kochający mąż czy kochająca żona nie może się dzielić sobą z kimś innym. W mitologii greckiej natomiast zazdrość bogów oznacza ich zawiść w stosunku do ludzkiej zaradności, sprytu, pomysłowości.

Ważną sprawą, która wymaga wyjaśnienia, jest opuszczenie w Dekalogu katechizmowym słów o zakazie tworzenia rzeźby czy obrazu Boga. Jestem zdania, że słów tych nie należało opuszczać, a jedynie wyjaśnić, o co chodzi. Dla ówczesnych Żydów tak sformułowane przykazanie gwarantowało, że nie będą oddawać czci boskiej danej rzeźbie czy danemu obrazowi, żeby nie zrobili sobie podobnego złotego cielca ze wszystkimi tego konsekwencjami. Niektórym katolikom niestety się to zdarza, że większą czcią otaczają jakiś obraz świętego niż Najświętszy Sakrament.

Czytamy dalej: nie będziesz wzywał imienia Pana Boga twego w błahych rzeczach, bo nie dozwoli Pan, by pozostał bezkarny ten, kto wzywa Jego imienia w błahych rzeczach; pamiętaj o dniu szabatu, aby go uświęcić, jak ci nakazał Pan Bóg twój, sześć dni będziesz się trudził i wykonywał wszystkie swoje zajęcia, dzień zaś siódmy jest szabatem Pana Boga twego, nie będziesz przeto w dniu tym wykonywał żadnej pracy ani ty sam, ani syn twój, ani twoja córka, ani twój niewolnik, ani twoja niewolnica, ani twoje bydło, ani przybysz, który przebywa w twoich bramach. Obie wersje Dekalogu różnią się uzasadnieniem szabatu, tego odpoczynku. W Księdze Wyjścia jest powiedziane: w sześć dni bowiem uczynił Pan niebo, ziemię, morze oraz wszystko, co jest w nich, siódmego dnia zaś odpoczął, dlatego pobłogosławił Pan dzień szabatu i uznał go za święto. A w Księdze Powtórzonego Prawa jest: masz nic nie robić, nie pracować w dzień szabatu, aby wypoczęli twój niewolnik, twoja niewolnica i ty, pamiętaj, że byłeś niewolnikiem w ziemi egipskiej i wyprowadził cię stamtąd Pan Bóg twój ręką mocną, wyciągniętym ramieniem, przeto ci nakazał Pan Bóg twój strzec dnia szabatu. W Księdze Powtórzonego Prawa mamy więc do czynienia z późniejszym dodatkiem.

I jeszcze jedna różnica: czcij ojca twego i twoją matkę, abyś długo żył na ziemi, którą Pan twój ci daje; a w Księdze Powtórzonego Prawa: abyś długo żył i aby dobrze ci się powodziło na ziemi, którą ci daje Pan Bóg twój. Potem są krótkie zakazy: nie będziesz zabijał, nie będziesz cudzołożył, nie będziesz kradł, nie będziesz mówił przeciw bliźniemu twemu kłamstwa jako świadek. I mamy: nie będziesz pożądał domu twojego bliźniego, nie będziesz pożądał żony bliźniego twego, ani jego niewolnika, ani jego niewolnicy, ani jego wołu, ani jego osła, ani żadnej rzeczy, która należy do twojego bliźniego. A w ostatniej księdze Pięcioksięgu jest inna kolejność: nie będziesz pożądał żony swojego bliźniego, nie będziesz pragnął domu swojego bliźniego, ani jego pola, ani jego niewolnika, ani jego niewolnicy, ani jego wołu, ani jego osła, ani żadnej rzeczy, która należy do twojego bliźniego.

Co to znaczy dom? To jest zupełnie niezrozumiałe, jeżeli sobie wyobrazimy dom jako budynek, a tu dom jest w znaczeniu rodziny, na przykład nasz dom Jagiellonów. Dom to po prostu rodzina, ale obejmująca to, co kryło w sobie łacińskie słowo familia, familia to nie tylko rodzina, to także niewolnicy. I jeśli w Księdze Wyjścia jest: nie będziesz pożądał domu twojego bliźniego, to znaczy: wszystkiego tego – i żona jest częścią domu. Wyjęcie żony z domu i postawienie jej na pierwszym miejscu wskazuje na to, że tekst z Księgi Powtórzonego Prawa jest późniejszy. To ciekawy dowód pewnego usamodzielnienia kobiety i tego, że kobieta nie jest tylko częścią tego domu czy tej familii, żona jest kimś zupełnie specjalnym.

Nie ma odpowiedzi na pytanie, która forma Dekalogu jest wcześniejsza. Jeżeli weźmiemy zakończenie mówiące o domu i żonie, to by wskazywało zdecydowanie na to, że późniejsza jest forma z Księgi Powtórzonego Prawa. Natomiast jeżeli chodzi o uzasadnienie święcenia szabatu, powołanie się na stworzenie nieba i ziemi w sześć dni wskazuje na późniejszy okres niż uzasadnienie z Księgi Powtórzonego Prawa. Istotne jest jednak to, że i jeden, i drugi tekst jest starodawny, tylko w różnych okolicznościach i w różnych czasach były nadal uzupełniane.

Dekalog pojawia się w Biblii dwukrotnie, bo Księga Powtórzonego Prawa wcale nie zawiera jakiegoś nowego prawa, lecz jest tylko sporządzeniem kopii wszystkich praw.

 


więcej tekstów autora

Anna Świderkówna

ur. 5 grudnia 1925 w Warszawie, zm. 16 sierpnia 2008 tamże – polska historyk literatury, filolog klasyczny, papirolog, biblistka, tłumaczka; profesor Uniwersytetu Warszawskiego, popularyzatorka wiedzy o antyku i Biblii

Polecamy

Środa, 05.03.2014

Jan Paweł II

Bóg-matka

Agnieszka Ostapczuk

partnerzy