Wybierz Biblię dla siebie

dołącz do nas
Ludzie księgi
  • 8 listopada 2016
  • komentarzy
  • 2 424 wyświetleń
  • lubi to!

Izajasz – prorok Adwentu

Marta Wielek

Belchira, fałszywy prorok z Samarii, najpierw oskarżył kłamliwie Izajasza przed królem Manassesem. Potem zdradził miejsce, w którym przebywał prorok wraz ze swymi uczniami. A następnie – podczas egzekucji Izajasza – patrzył, śmiał się i głośno z niego szydził. Izajasz zaś umierał długo w męczarniach, „nie rozpaczał i nie płakał, jedynie jego usta rozmawiały z Duchem Świętym, gdy był przecinany na pół” drewnianą piłą – tak w II w. chrześcijanie opisywali śmierć proroka, którego nazwano później Ewangelistą Starego Testamentu.

Proroctwa Izajasza miały ogromny wpływ najpierw na kolejne pokolenia wspólnot żydowskich, a potem także chrześcijańskich. Stale powracano do jego tekstów, interpretowano na nowo, szukano współczesnych odniesień. Jego przepowiednie – jak się okazało – wyrastały znacznie poza epokę, w której żył prorok. Chyba nawet wbrew jego własnym oczekiwaniom. Izajasz był bowiem człowiekiem swoich czasów i swojego narodu. Twardo stąpał po ziemi, był bardzo praktyczny, energiczny i zdecydowany w swych działaniach, skrajnie zaangażowany w bieżącą politykę. Trudno wyobrazić sobie trudniejszy materiał na proroka i wizjonera. A jednak to właśnie jego Bóg wybrał, by zapowiedział Syna Bożego.

pisarz

Izajasz urodził ok. 760 r. p.n.e. w rodzinie arystokratycznej, a jego imię oznacza „Jahwe zbawia”. Ojcem Izajasza był Amos, który według tradycji rabinackiej, był bratem króla Judy – Amazjasza (796-782 r. p.n.e.). Oznaczałoby to, że Izajasz należał do panującego wówczas w Jerozolimie rodu Dawida. Egzegeci nie są jednak zgodni w tej kwestii. Bez wątpienia można natomiast powiedzieć, że Izajasz pochodził z Jerozolimy i w niej działał. Mało prawdopodobne jest, by gdzieś poza stolicą mógł zdobyć takie wykształcenie religijne, intelektualne i językowe, jakie prezentuje w swojej Księdze. Z jej tekstów możemy też wnioskować, że doskonale znał Jerozolimę i jej mieszkańców, bo odwołuje się do konkretnych miejsc i zwyczajów. Wspomina mury obronne, kanały, sadzawki, a także uroczystości świątynne, a nawet wystawnie ubrane kobiety (por. 3,16).

Izajasz był żonaty, jego małżonka nazywana była prorokinią (por. 8,3), ale w Księdze Izajasza nie pojawia się jej imię. Niektórzy badacze przypuszczają, że mogła być jakąś znaną wówczas charyzmatyczną postacią, być może jasnowidzącą w świątyni. Inni uważają, że tytuł prorokini przypisany jej został wyłącznie ze względu na małżeństwo z Izajaszem. Mieli dwóch synów, którzy nosili symboliczne imiona, związane z działalnością proroka. Starszy nazywał się Szear-Jaszub, co oznacza „Reszta się nawróci”, a drugi – Macher Szalal Chasz Baz, czyli „Rychły Łup Bliska Zdobycz”. Tradycja rabinacka wspomina jeszcze o córce Izajasza poślubionej przez króla Manassesa, który potem skazał proroka na śmierć.

Czym zajmował się Izajasz na co dzień? Wiele wskazuje na to, że był nadwornym pisarzem, sporządzał roczniki dla monarchii (por. 2 Krn 26,22). To tłumaczyłoby, skąd Izajasz miał tak dużą wiedzę i orientację w sytuacji politycznej królestwa i jego pozycji międzynarodowej. Znaleziono też pieczęć z napisem „Amos pisarz”, co wskazywać by mogło, że takie było zajęcie ojca Izajasza, a on jej po nim odziedziczył. Pisarze mieli obowiązek kształcić młodzież, stąd zapewne wzięło się grono uczniów Izajasza, o którym wspomina Księga. Zdarzało się również, że byli powoływani do rady królewskiej. Jeśli tak stało się również z Izajaszem, to niewątpliwie miał łatwy dostęp do kolejnych władców Judy. Jego arystokratyczne pochodzenie sprawiało, że rozmawiał z nimi otwarcie, bez uniżoności, zwracał się do nich bardzo odważnie i bezpośrednio.

polityk

Księga Izajasza bardzo obrazowo przedstawia scenę powołania proroka (por. 6,1-11). Miał wtedy ok. 20 lat. Prawdopodobnie modlił się w Świątyni Jerozolimskiej, stając naprzeciw Arki Przymierza, gdy doznał wizji, w której Bóg poszukiwał posłańca dla swego orędzia. „Oto jestem! Mnie poślij” (6,8) – miał odpowiedzieć Izajasz. W przeciwieństwie do Mojżesza czy proroka Jonasza, którzy wykręcali się od swego zadania, Izajasz zdecydowanie i odważnie podjął się swojej misji. Mimo że już podczas tego pierwszego widzenia Bóg ostrzegał go, że większość jego działań zakończy się niepowodzeniem.

Jego działalność przypadła na trudny politycznie dla Izraelitów czas. Państwo rozbite było na dwie części – Królestwo Północne (ze stolicą w Samarii) i Królestwo Judy (ze stolicą w Jerozolimie). Na północy wyrosło zaś potężne mocarstwo asyryjskie. Jako mieszkaniec Jerozolimy Izajasz zajmował się głównie sprawami Judy, ale interesował się również losem plemion północnych. Na początku działalności Izajasza Królestwo Judy cieszyło się względnym spokojem i dobrobytem. Prorok wytykał bogatym mieszkańcom Jerozolimy ich przepych, pijaństwo, beztroskie życie, przekupstwo, niesprawiedliwe traktowanie biednych i obłudę religijną.

Za panowania króla Achaza (736-716) Juda musiała uporać się z atakiem sąsiadów – Królestwa Północnego i Syrii, które w ten sposób próbowały zmusić Jerozolimę do sojuszu antyasyryjskiego. Wbrew radom Izajasza Achaz zdecydował się na połączenie sił z potęgą asyryjską w wojnie z sąsiadami, co uzależniło go na stałe od tego mocarstwa. Kolejny władca, Ezechiasz (715-687), również wbrew radom Izajasza, zdecydował się na sojusz z Egiptem, by wyrwać Judę z zależności od Asyrii. I te starania zakończyły się klęską – Asyryjczycy zajęli 46 warowni judzkich a ponadto zażądali olbrzymich kontrybucji.

prorok

Przez kilkadziesiąt lat Izajasz niezrażony niepowodzeniami wypowiadał wobec kolejnych królów i polityków swoje zdanie i przedstawiał rozwiązania, które podsuwał mu Bóg. Był niezwykle radykalny w swojej misji. Idąc na spotkanie z królem Achazem, zabrał ze sobą syna o imieniu Szear-Jaszub („Reszta się nawróci”), bo jego obecność też miała być przekazem dla króla – jednocześnie groźbą i pocieszeniem. Nadając symboliczne imię drugiemu synowi (Rychły Łup Bliska Zdobycz) próbował przekonać Achaza do zaufania Bożym planom.

Jego wypowiedzi, choć poetyckie, były bardzo ostre – zawierały głównie ostrzeżenia, groźby i przestrogi. Szczególnie mierziła go obojętność religijna rodaków, wytykał im, że pozornie tylko oddają cześć Bogu, że nie ma w nich prawdziwego przywiązania do Jahwe. Ich codzienne życie dalekie było od tego, czego wymaga Bóg: „Co mi po mnóstwie waszych ofiar? – mówi Pan. Obrzydłe Mi jest wznoszenie dymu; święta nowiu, szabaty, zwoływanie świętych zebrań… Nie mogę ścierpieć świąt i uroczystości” (Iz 1, 13).

Izajasz nie cofał się też przed odważnymi gestami – protestując przeciwko sojuszowi Judy z Egiptem, przez trzy lata chodził nago i boso, by pokazać w jakim stanie powrócą Egipcjanie po starciu z Asyrią. Bywały także okresy, w których Izajasz doświadczał tak dużej bezsilności, że wycofywał się całkowicie z publicznej działalności. Pozostawał wówczas ze swymi uczniami, którzy spisywali i interpretowali jego wizje.

Tradycja żydowska, do której odwołuje się chrześcijański apokryf o męczeństwie Izajasza („Wniebowstąpienie Izajasza”), podaje, że kres jego działalności położył król Manasses (687-642), który odszedł całkowicie od wiary w Boga Jahwe i znany był okrucieństwa wobec Jego wyznawców. Ucierpiało wówczas sporo pobożnych Żydów. Czy Izajasz był pośród nich? Nie wiadomo.

wizjoner

Pisma, które pozostawił, choć kierowane były do jemu współczesnych, od początku odbierane były ponadczasowo. Kiedy pisał o narodzinach potomka Dawidowego o imieniu Emmanuel, który „przyniesie światłość narodom”, to słowa te odbierane były nie tylko jako pociecha w doraźnych problemach Królestwa Judy, ale też jako zapowiedź oczekiwanego od dawna mesjasza.

Nic więc dziwnego, że dla chrześcijan Księga Izajasza jest tak ważna. Święty Mateusz już na początku swej Ewangelii odwołuje się do tekstu Izajasza: A stało się to wszystko, aby się wypełniło słowo Pańskie powiedziane przez Proroka: Oto Dziewica pocznie i porodzi Syna, któremu nadadzą imię Emmanuel, to znaczy: Bóg z nami (Mt 1, 22-23). Odniesień do Księgi Izajasza w Ewangeliach jest znacznie więcej, sam Jezus w Świątyni czyta jej fragment o Słudze Jahwe i komentuje: „Dziś właśnie spełniły się te słowa”. Ewangelista Mateusz tak buduje całą narrację, by utwierdzić czytelnika w przekonaniu, że w Jezusie spełniają się wszystkie Izajaszowe przepowiednie i to w sposób bardziej dosłowny niż moglibyśmy przypuszczać. Począwszy od samych narodzin, przez całe posłannictwo aż po śmierć. Ojcowie Kościoła i kolejni pisarze chrześcijańscy podążyli tym samym tropem. Dlatego św. Hieronim nazwał Izajasza Ewangelistą Starego Testamentu. Chrześcijanin czytając bowiem teksty Izajaszowe nie może oprzeć się wrażeniu, że jego zapowiedzi  – nieraz bardzo precyzyjnie – odwzorowały się w życiu Jezusa. Wystarczy sięgnąć po opis cierpienia Sługi Pańskiego (Iz 53), by zobaczyć to, co rzeczywiście wydarzyło się w pretorium Piłata, w domu Kajfasza i na drodze krzyżowej.

Ślad przekonania o doniosłości przesłania Izajasza znajdujemy w liturgii. W Adwencie Kościół pokazuje trzy postaci, które są wzorem oczekiwania i przygotowania do przyjścia Chrystusa – Maryję, Jana Chrzciciela i Izajasza, jako reprezentanta całego Starego Testamentu. W kolejne niedziele Adwentu towarzyszą nam czytania z Księgi Izajasza zapowiadające narodziny Emmanuela, nawrócenie wszystkich narodów, rządy Księcia Pokoju. Ponadto to właśnie z Księgi Izajasza (Iz 45,8) pochodzi wezwanie, które rozpoczyna najbardziej znaną modlitwę adwentową: Rorate coeli desuper („Niebiosa spuśćcie z góry rosę”). A od niej wzięły nazwę nasze polskie Roraty.


więcej tekstów autora

Marta Wielek

z-ca red. naczelnego miesięcznika LIST, redaktor miesięcznika BIBLIA Krok po Kroku

Polecamy

Niedziela, 04.05.2014

Jan Paweł II

Sobota, 06.10.2018

Jan Paweł II

Jak spisano Ewangelie?     

Richard A. Burridge

partnerzy